Maria Konopnicka - (1842-1910)

Pisarka: liryki, poematy, dramaty, nowele, publicystyka, krytyka literacka, ksiazki
dla dzieci.

Maria Konopnicka z Wasilowskich, pseud. Jan Sawa, urodziła się 23 maja 1842
roku w Suwałkach, zmarla 8 pazdziernika 1910 we Lwowie. Dzieciństwo i młodość
spędziła w Kaliszu. W wieku dwudziestu lat została żoną ziemianina Jarosława
Konopnickiego, z którym miała ośmioro dzieci. Po upadku powstania styczniowego
sprzedała majątek pod Łęczycą i przeniosła się do Warszawy, gdzie publikowała,
zajmowała się wychowaniem dzieci, samokształceniem, udzielała korepetycji
i działała w konspiracji. Później przebywała za granicą w różnych państwach
europejskich. W 1903 roku dostała w dowód uznania „dar narodu” – dworek w
Żarnowcu koło Krosna.

Najbardziej znane utwory Marii Konopnickiej:

Rota – wiersz z 1908 roku. Był protestem Konopnickiej na ustawę rządu pruskiego
o akcji wywłaszczenia Polaków z ziemi oraz wyraz sprzeciwu wobec germanizacyjnej
polityki zaborcy. Wiersz spopularyzowany został dzięki temu, że Feliks Nowowiejski
skomponował do niego muzykę. Od 1910 roku śpiewana na obchodach rocznicowych
pod Grunwaldem. Kandydowała do roli hymnu narodowego.

Obrazki – cykl utworów zbliżonych do wierszowanych noweli, pisanych
jedenastozgłoskowcem. Fabuła skupia się wokół realiów życia współczesnego
poetce i dotyka problemów bezdomności oraz nędzy ludzi wykorzystywanych
ekonomicznie w społeczeństwie kapitalistycznym. Utwory zgromadzone w Obrazkach
mają charakter synkretyczny, są z pogranicza rodzajów literackich, ale wszystkie
mają podobną kompozycję z wyraźnie zaznaczoną pointą.

Imagina – poemat dygresyjny z 1913 roku. Składa się z dwudziestu jeden pieśni.
Nawiązuje do tradycji romantycznej i jest podobny do utworu Juliusza
Słowackiego Beniowski. Jest jednak bliski symbolizmowi. Pod postacią głównego
bohatera i jego fascynacji Imaginą ukryte jest w symboliczny sposób credo
pisarki: refleksje o roli poezji oraz osobiste przemyślenia. Poemat Imagina jest
syntezą fantastyki baśniowej i realizmu, satyryczną krytyką szlachty i Kościoła.

Na fujarce – cykl liryków z 1883 roku stylizowanych na piosenki ludowe, uznany za
najcenniejsze osiągnięcie Konopnickiej w tej dziedzinie literackiej. Jest skarbnicą
folkloru, wiejskiego obyczaju i legend.

Pan Balcer w Brazylii – poemat epicki z 1910 roku. Utwór złożony z sześciu pieśni,
w których opiewa się tułacze losy chłopów wygnanych z ojczystej ziemi z powodu
nędzy i prześladowania zaborców.

Cykl nowel Na Drodze z 1893 roku to ujawnienie indywidualnego kunsztu narracji
i kompozycji Konopnickiej. Zawiera kilka najbardziej znanych nowel, a wśród nich
Mendel Gdański, Nasz szkapa.

Mendel Gdański – nowela napisana jako odzew na apel Orzeszkowej w sprawie
szerzącej się fali antysemityzmu. Bohaterem jest żydowski rzemieślnik, który jest polskim
patriotą kochającym Warszawę. Nowela ukazuje tragedię przedstawiciela mniejszości
narodowej, który został odrzucony przez okoliczną społeczność.

Nasza szkapa – utwór mający formę wspomnień kilkunastolatka. Jest dramatem
nędzy i śmierci. Ciekawostką tej noweli jest stylizacja na mowę chłopięcą.

Miłosierdzie gminy – nowela ze zbioru Ludzie i rzeczy z 1898 roku. W tragicznym
tonie przedstawione jest „miłosierdzie” drobnych właścicieli ziemskich. Utwór
porusza bowiem zwyczaj oddawania bezdomnych starców pod opiekę farmerom
za opłatę ustaloną na licytacji.

Rota
Wiersz Marii Konopnickiej w pierwotnym zamierzeniu autorki był protestacyjną
odpowiedzią na ustawę rządu pruskiego o przymusowym wywłaszczeniu
Polaków z ziemi i stanowił punkt kulminacyjny poetyckiej i publicystycznej
kampanii Konopnickiej przeciwko germanizacyjnej polityce niemieckiej. Pierwodruk
ukazał się w krakowskim piśmie Przodownicy w 1908 r., pierwsze osobne wydanie
w Oświęcimiu w 1918 r. Przeznaczony początkowo dla Wielkopolski, został wkrótce
potem opublikowany w Gwiazdce Cieszyńskiej i Gazecie Polskiej w Chicago.

Uroczyste obchody Roku Grunwaldzkiego w 500-lecie bitwy ugruntowały popularność
pieśni (muzyka: F. Nowowiejski). Wykonana po raz pierwszy 15 VII 1910 przez
chóry z całej Polski w dniu odsłonięcia Pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie.
Okres największej żywotności Rota przeżywała przed odzyskaniem niepodległości w
1918 r. oraz w czasie stanu wojennego. Miarą jej popularności były liczne jej przeróbki,
trawestacje i naśladownictwa.

Rota
Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród,
Nie damy pogrześć mowy!
Polski my naród, polski lud,
Królewski szczep piastowy,
Nie damy by nas zniemczył wróg...

- Tak nam dopomóż Bóg!

Do krwi ostatniej kropli z żył
Bronić będziemy Ducha,
Aż się rozpadnie w proch i w pył
Krzyżacka zawierucha.
Twierdzą nam będzie każdy próg...

- Tak nam dopomóż Bóg!

Nie będzie Niemiec pluł nam w twarz,
Ni dzieci nam germanił.
Orężny wstanie hufiec nas,
Duch będzie nam hetmanił,
Pójdziem, gdy zabrzmi złoty róg...

- Tak nam dopomóż Bóg!

 

Copyright © Polska Szkola im. Marii Konopnickiej. All Rights Reserved